سعد و نحس ایام
یکی از مسایلی که در عرف جامعه بسیار مطرح و فراگیر است، مساله سعد و نحس ایام و روزهاست. در تقویم های نجومی که از دیر باز منتشر شده به عبارت هایی بر می خوریم که دلالت بر انجام کاری در روزی و نهی از آن در روز دیگر می کند. مثلا آمده که قمر در عقرب است یعنی ماه در برج عقرب از برج های دوازدگانه است. می گویند دراین روز برخی از کارها از جمله جماعی که نتیجه آن تولد فرزند است، خوب نیست. هم چنین در برخی از روزها نباید کار کشاورزی یا آموزش را شروع کرد و در برخی روزها دیگر میمون و نیک است که این کار انجام گیرد.
اما واقعا این مطالب تا چه اندازه با حقایق علمی و نقل قطعی از کتاب و سنت، موافق و یا مخالف است؟ آیا اصولا ایام و روزگار هم در خوبی و بدی و یا در فرجام و بدفرجام کارها نقش دارد؟
در تحفالعقول از حسن بن مسعود نقل شده است: دخلتُ علي أبي الحسن علي بن محمد(عليهما السلام) .. و قد نُكِبت اصبعي و تلقّاني راكبٌ و صُدِمَ كِتفي و دخلتُ في زحمة فخرقوا عليّ بعض ثيابي فقلتُ كفاني الله شرّك مِن يومٍ فما ايشمك.. فقال(عليه السلام) يا حسن هذا و أنت تغشانا تَرمي بذنبك مَن لا ذنب له. قال الحسن: فأثاب إليّ عقلي و تبيّنتُ خطئي. يا مولاي استغفر الله. ما ذنب الأيّام حتي صَرتم تتشأمون بها إذا جوزيتم بأعمالكم فيها. قال الحسن: أنا أستغفر الله أبداً و هي توبتي يا ابن رسول الله. قال(عليه السلام) والله ما يَنفعكم و لكنّ الله يعاقبكم بذمّها علي ما لا ذمّ عليها فيه أما عَلِمْتَ يا حسن أن الله هو المثيب و المعاقبُ و المجازي بالأعمال عاجلاً و آجلا.. و لا تجعل للأيّام صُنعاً في حُكم الله .. قلتُ: بليٰ يا مولاي! قال(عليه السلام): لا تعد ؛ خدمت حضرت هادي رسيدم. من انگشتم آسيب ديد و سواري به من تَنه زد و دوشم مصدوم شد. من هم در زحمت و فشار بودم. در اين فشار و هجوم بعضي از لباسهاي من هم پاره شد. امام هادي گفت: ای حسن ! اين حرف را ميزني در حالي كه با ما رابطه داري و شاگرد ما محسوب ميشوي. اين جريان نحس چيست كه ميگويي؟! گناهت را به گردن روز گذاشتي و گفتي روز، روز نحس است. عقلم سر جا آمد و فهميدم اشتباه كردم. به حضرت عرض كردم : من از اين كه روز را نحس دانستم استغفار ميكنم ای فرزند رسول الله. حضرت(ع) فرمود: ای حسن مگر نميداني ثواب و عقاب و مجازات زود و دیر به دست اوست.. برای روزها نقشی را در حکم الله قرار نده. گفتم : باشد. آن حضرت فرمود: دیگر این حرف را نزن. (تحف العقول، ص 482 و 483)
از این روایت به دست می آید که زمان به این معنا سعد و نحس نیست؛ چرا که زمان ظرفي است که مظروف آن موجب می شود که آن روز خوب و یا بد باشد. اگر آن مظروف پربركت بود آن روز را پربركت ميكند. اگر مظروف بد بود آن روز نیز نحس می شود.
هیچ شبي در تمام ايام سال به عظمت شب قدر نيست؛ چرا که به حکم خداوند براي مؤمن شب مباركي است. هيچ شبي برای مومنان به اندازه شب قدر پربركت نيست؛ اما براي يك انسان تبهكار، در تمام مدّت سال شبي بدتر از شب قدر نيست. اگر برای مومن این شب «خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ، از هزار ماه برتر است»، برای تبهكاران شب قدر «شرٌّ مِن ألف شهر؛ از هزار ماه بدتر است».
نمونه ای از آثار بدیمنی و نحاست این شب برای تبهکاران در آثار فقهي آمده و بیان شده است ؛ برای همین ديه در ماه هایی چون ماه محرّم بيشتر ميشود. اگر كسي در ماه های دیگر تبهكاري كرد كيفرش ده تازيانه است ولی اگر در شب قدر گناهی بکند صد تازيانه است.
همان ایامی که برای مومنان روز سعد است برای دشمنان ایشان روز نحس است: يَوْمٍ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ(قمر، آيهٴ 19؛ و نیز فصلت، آيهٴ 16)
هم چنین در باره مکان نیز این مطلب است که اگر در مسجد یا در کعبه گناه کند، گناه مضاعف می شود و مجازات دو برابر می شود.
به هر حال، ایام و اماکن به سبب مظروف خودشان سعد و نحس می شوند؛ یعنی کار و حادثه ای که در آن اتفاق می افتد. همان ایام مبارک پیروزی انقلاب اسلامی در عصر موسی(ع) و عصر محمد(ص) و عصر امام خمینی(ره) ایام الله و سعد است در حالی که برای فرعون و فرعونیان روز نحسی بوده است. اماکن نیز این گونه است.
نقش ستارگان در زندگی بشر
البته این بدان معنا نیست که عوامل بیرونی چون ستارگان در زندگی بشر نقش ندارند. به هر حال خورشید و ماه و ستارگان در زندگی بشر نقش مستقیم و غیر مستقیمی را ایفا می کنند. هنگامی که این ها در گردش هستند با نزدیکی یا دور شدن تاثیرات شگرفی در روی زمین به جا می گذارند. این فصولی که در زمین ایجاد می شود یا جزر و مد دریاها و اقیانوس ها از تاثیرات سیارات و ستارگان است.
وقتی ماه در برج عقرب وارد می شود بر نظم درونی انسان تاثیر می گذارد و موجب می شود تا نطفه به طور درست انعقاد نیابد. در هنگام بدر کامل برخی از ماهی ها در دریا برای جفت گیری گرد هم می آیند. برخی از انواع قورباغه و وزغ در ماه كامل گرایش بیشتری به جفتگیری دارند اما این مساله اثر مستقیم نور نیست، چرا كه آنها قبل از پدیدار شدن ماه در شبهای ابری نیز كه هلال كامل ماه اصلا قابل رویت نیست این عمل را تكرار میكنند. ما فكر میكنیم این امر بهدلیل نوعی تنظیم ریتم در بدن دوزیستان است كه برنامه چرخه تولید مثل دوزیستان را در زمان ماه كامل برنامهریزی میكند.»
به گزارش مجله معتبر علمی «پزشكی بریتانیا»، یك تیم از محققان نشان دادهاند كه «حشرات در زمان كامل شدن ماه بشدت به نیش زدن انسان تمایل پیدا میكنند.»
رابطه میان قرص كامل ماه و تولد چنان نزدیك است كه بعضی انسانها ماه را «قابله بزرگ» مینامند. در یك تحقیق دیگر بیش از نیم میلیون تولدی كه در بیمارستانهای نیویورك در سال 1948 میلادی رخ داده بود مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد كه بیشتر تولدها در روزهایی رخ میدهد كه قرص كامل ماه در حال نازك شدن است یعنی اوج میزان تولدها درست بعد از كامل شدن ماه است و كمترین میزان آن در هنگام هلال ماه جدید میباشد. تاریخهای تولد در میان ساكنان ساحل دریای شمال در آلمان نشان میدهند كه تولدهای بسیار زیادی در موقع مد دریا، یعنی زمانی كه ماه مستقیما از بالای سر انسانها میگذرد رخ میدهد. پدیده مشابهی در كلن كه در همان عرض جغرافیایی قرار دارد اما از دریا بسیار دور است نیز به چشم میخورد، پس نمیتوان نتیجه گرفت دلیل این اتفاق فقط جزر و مدهای دریاست.
به گفته محققان در موسسه پیشگیری و بالینی پزشكی براتیسلاوا، حملات نقرس و آسم در زمانهای ماه جدید و كامل اوج میگیرد. این یافته حاصل پژوهشی در یك دوره 22 ساله است. یك مطالعه در بیمارستان دانشگاه سلطنتی لیورپول نشان داد كه پذیرش اورژانس اورولوژی متاثر از ماه كامل است. هدف پژوهش ارزیابی این بود كه اثر جاذبه حركتی ماه تولیدكننده جزر و مد روی نرخ پذیرش اورژانس اورولوژی چه تاثیری دارد. بررسی نشان داد كه قرص كامل ماه باعث افزایش نرخ پذیرش و قرص تازه ماه سبب فرونشاندن نرخ میشود.
نظریه دیگری این اثرات را صرفا ناشی از تغییر در میزان نور ماه میداند. مطالعاتی كه نشان از افزایش میزان حملات صرع یا جرایم در شبهای ماه كامل دارند تاییدكننده این نظریهاند. شبهای روشنتر سبب كمخوابی در انسانها میشود و بنابراین طبیعت فرصت بیشتری را در این شبها به مجرمین برای جرم و جنایت هدیه میدهد! همچنین افرادی كه بیشتر بیدار میمانند بیشتر هم دچار صرع میشوند. تحقیقی در سوئیس نشان داد كه مدت زمان خواب انسانها در شب با چرخه ماه متناسب است و از 6ساعت و 41 دقیقه در قرص كامل ماه تا 7 ساعت در هلال نازك ماه متغییر میباشد.
مطالعه دیگری در مركز مطالعات مغز و اعصاب لندن شبهای ابری و صاف را در طول زمان ماه كامل با هم مقایسه كرد. این تحقیق نشان داد مستقل از قرص ماه، میزان روشنی هوا روی میزان حملات صرع تاثیر دارد.
بعضی دیگر از یافتههای علمی تاثیر ماه روی موضوعات كاملا عجیبی را ادعا میكنند، مانند اثر ماه كامل روی ارزش سهام در بازارهای بورس. محققان دانشگاه میشیگان قیمت سهام را در 48 كشور جهان مورد بررسی قرار دادند و به این نتیجه رسیدند كه در شبهای ماه كامل 3 تا 5 درصد قیمت سهام نسبت به شبهای دیگر پایینتر خواهد بود. یك دیدگاه این امر را به تغییر حالات روحی مرتبط با كمخوابی و افسردگی در این شبها مرتبط میداند.